Παρακάτω ακολουθούν περιλήψεις από τις εισηγήσεις και τα βιογραφικά των εισηγητών από την Ημερίδα που έγινε στο Μουσείο Σχολικής Ζωής και είχε ως θέμα: "Εκπαίδευση: Γέφυρες στο Χώρο και στον Χρόνο".

Περίληψη εισήγησης -Τάξη όπως ...ταξιδεύω!
Μαρία Α. Δρακάκη - Διευθύντρια 20^ου Δημοτικού Σχολείου Χανίων

Η τάξη ανέκαθεν ήταν ταυτισμένη με τη δίοδο της γνώσης, τον τόπο συνάντησης πομπού και δέκτη της αγωγής. Παρά τη φαινομενική σημασιολογική ασυμβατότητα των εννοιών τάξη και ταξιδεύω ο σύγχρονος ρόλος του σχολείου υπαγορεύει τα πολλαπλά ταξίδια με στόχο την κατάκτηση της γνώσης μέσα από τη διαρκή προσωπική αναζήτηση του κάθε μαθητή.. Η θεωρία των πολλαπλών ευφυϊών που θεμελίωσε ο εκπρόσωπος της γνωστικής ψυχολογίας Howard Gardner για την προσέγγιση της γνώσης επισημαίνει την αδυναμία του βασικού εκπαιδευτικού φορέα, του τυπικού σχολείου, να προσεγγίσει τη μάθηση ως μια μακρά διαδικασία με στόχο την πραγματική κατανόηση του κόσμου.

Η νέα εκπαιδευτική άποψη επιζητά την καθημερινή έρευνα στην τάξη, το γρήγορο και χωρίς εμπόδια ταξίδι στο χώρο , στο χρόνο και στη σκέψη που θέτει σε εγρήγορση όλες τις δημιουργικές και τις εκφραστικές δυνάμεις των μαθητών, με χρώμα, κίνηση και ήχο και ερεθίζει τη φαντασία τους, καλλιεργεί την κριτική τους σκέψη, σμιλεύει τη διαίσθηση. Η διευκόλυνση αυτής της δημιουργικής και συνάμα προσωπικής εμπλοκής των παιδιών (νοητικής, συγκινησιακής , επικοινωνιακής) με την πληροφορία, η δημιουργία τελικά της προσωπικής άποψης μέσα από τη συνάντηση και την επικοινωνία με τις «άλλες απόψεις» τις τόσο διαφορετικές και τόσο ανθρώπινες είναι η πολύ σημαντική παιδαγωγική προοπτική, η διάσταση της σύγχρονης αγωγής που υπαγορεύει τη σύνδεση του πολιτισμού με την εκπαίδευση, την αποκατάσταση μιας αυθεντικής επικοινωνίας του παιδιού με το ιστορικό -κοινωνικό και πολιτισμικό του περιβάλλον μέσα από το προσωπικό του ταξίδι.

Στο πλαίσιο αυτό η διδασκόμενη ύλη δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως πληροφορία, αλλά και ως καταγραμμένη ανθρώπινη εμπειρία, ως ερέθισμα συγκινήσεων. Έτσι το σχολείο δεν καταρτίζει απλώς αλλά οδηγεί σε μια γνωστική και συναισθηματική σχέση με κάθε αντικείμενο. Τα πολλαπλά αυτά νοερά ταξίδια με πυξίδα τον πολιτισμό και μέσο την τέχνη , κάθε μορφής τέχνη, δεν αποτελούν απλά ένα στάδιο στη διαδικασία κοινωνικοποίησης του παιδιού και. του εφήβου, αλλά πορεία ζωής, πορεία αναγνώρισης, οριοθέτησης και επαναπροσδιορισμού, πορεία και ταυτόχρονα πυρήνα συνοχής και ασφάλειας της ταυτότητας του ατόμου. Αυτή η μοναδική και προσωπική πορεία στο χθες και το αύριο προσδιορίζει το πώς ο καθένας αντιλαμβάνεται και αξιολογεί τις έννοιες πολιτιστική κληρονομιά και πολιτιστική ανάπτυξη -τις βασικές συνιστώσες του πολιτισμού-στην καθημερινότητά του. Είναι τελικά το απόσταγμα της πολύμορφης, και διαχρονικής μετάβασης του καθενός μας από την έννοια του «τώρα και του είμαι» σε εκείνη του «προέρχεσθαι και ανήκειν» και στην προοπτική του.

Οι τέχνες στηρίζονται και ενσωματώνουν και τους άλλους πέντε «τρόπους μάθησης και γνώσης» και οδηγούν αβίαστα μέσα από πολυσήμαντα, πρωτότυπα, μοναδικά ταξίδια τους μαθητές στο γνωστικό στόχο, εξοπλίζοντας μοναδικά το διδακτικό ρεπερτόριο του δασκάλου, ισχυροποιώντας το μήνυμα και συνθέτοντας μια ατμόσφαιρα ποιότητας στην τάξη. Και είναι οι τέχνες που οδηγούν δάσκαλο και μαθητές σήμερα και έξω από την τάξη σε χώρους πολιτισμικής αναφοράς όπου βιώνεται ο πολιτισμός και οι μαθητές επικοινωνούν με τα πρωτογενή στοιχεία της τέχνης (έργα τέχνης, χώροι καλλιτεχνικής έκφρασης, αρχαιολογικοί χώροι, μνημεία, δημιουργοί)

Στην πρόκληση όμως της πραγματικής κατανόησης του κόσμου και της βελτίωσης της ικανότητας των μαθητών για επικοινωνία σε όλα τα επίπεδα οφείλει να ανταποκριθεί όχι μονάχα το σύγχρονο σχολείο, αλλά και άλλοι φορείς όπως για παράδειγμα τα Μουσεία και οι πολιτιστικοί οργανισμοί. Ως αντίβαρο στη σχολική πρακτική που συχνά εγκλωβίζεται σε αυστηρά οριοθετημένα αναλυτικά προγράμματα, τα Μουσεία χωρίς να επιδιώκουν να υποκαταστήσουν το δυναμικό ρόλο του σχολείου έρχονται να προσφέρουν ευκαιρίες για δραστηριότητες που χρησιμοποιούν όλα τα είδη της ευφυΐας και συμπληρώνουν την επίσημη εκπαίδευση επιτρέποντας σε κάθε επισκέπτη να ακολουθήσει το δικό του ρυθμό και ενδιαφέροντα. Με το όραμα αυτό δημιουργήθηκε και το Μουσείο Σχολικής Ζωής και με αυτή την αποστολή θα πορευθεί εφόσον επιδιώκει πάντα να συγχρονίζεται με τις απαιτήσεις των καιρών.

Σύντομο Βιογραφικό - Μαρία Α. Δρακάκη - Διευθύντρια 20^ου Δημοτικού Σχολείου Χανίων

Η Μαρία Δρακάκη είναι Δασκάλα και Νηπιαγωγός. Υπηρετεί 18 χρόνια στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και από το 2002 είναι Διευθύντρια του νεοσύστατου 6/θέσιου 20^ου Δημοτικού Σχολείου Χανίων. Έχει δεχτεί επιμόρφωση στο πρόγραμμα «ΜΕΛΙΝΑ: Εκπαίδευση και Πολιτισμός» και κατά τη διάρκεια της γενίκευσης του στο Νομό Χανίων έχει διατελέσει γραμματέας της Περιφερειακής Επιτροπής Συντονισμού του προγράμματος. Οι σπουδές της στο Διδασκαλείο «ΜΑΡΙΑ ΑΜΑΡΙΩΤΟΥ» του Πανεπιστημίου Κρήτης εστιάζονται στην ανθρωπιστική κατεύθυνση , ενώ η φοίτησή της στο Πρόγραμμα Σπουδών Επιλογής Καλών Τεχνών και Σύγχρονης Τεχνολογίας του Πολυτεχνείου Κρήτης ,σε συνδυασμό με την επίδραση της δεκαετούς επιμόρφωσης του προγράμματος ΜΕΛΙΝΑ, την οδηγούν στη συνεχή αξιοποίηση των τεχνών και του πολιτισμού στη σχολική πράξη μέσα από απλές καθημερινές παιδαγωγικές δράσεις , σχεδιασμό εκπαιδευτικού υλικού, αλλά και συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα. Παράλληλα δραστηριοποιείται στο χώρο του τύπου με μόνιμες στήλες σε τοπική εφημερίδα μεγάλης κυκλοφορίας ,που με το περιεχόμενο τους αναδεικνύουν θέματα πολιτισμού και εκπαίδευσης ,αλλά και ιστορίας της εκπαίδευσης ( Μερικές από τις στήλες της: Ένα σχολείο ... μια ιστορία. Μουσείων έργα, σΤάσεις , Αποτυπώματα).

Από το 1998 ασχολείται με την οργάνωση και υλοποίηση της ιδέας του Μουσείου Σχολικής Ζωής ενώ από το Σεπτέμβριο του 2005 είναι μεταπτυχιακή φοιτήτρια του ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ στο τμήμα Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων.

Περίληψη εισήγησης - Τα «μικρά» στην ιστορία της εκπαίδευσης - Αλέξης Δημαράς

Αν στην ανάλυση των θεμάτων της εκπαίδευσης «πολύ μεγάλα» μπορεί να θεωρηθούν όσα ορίζονται από το εθνικο-κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον στο οποίο ανήκει, και «μεγάλα» όσα περιγράφουν το νομικό πλαίσιο που περιγράφει τη δομή και λειτουργία του, τότε «μικρά» είναι εκείνα από τα οποία καταλαβαίνει ο μελετητής τι και πώς υλοποιήθηκε από τα «μεγάλα». Μικρά, με αυτήν την έννοια είναι, π.χ., όλα όσα συμβαίνουν στη σχολική τάξη από τη στιγμή που ο δάσκαλος κλείνει πίσω του την πόρτα της. Τα «μικρά», συνεπώς, είναι εκείνα στα οποία καταλήγει η πυραμίδα της ανασύνθεσης του παρελθόντος.

Η επιστημονική έρευνα έχει δείξει πια ότι στα εκπαιδευτικά ζητήματα η ερμηνεία του παρόντος -συνεπώς και ο σχεδιασμός του μέλλοντος- πρέπει να στηρίζονται και σε επαρκή γνώση του παρελθόντος τους. Είναι συνεπώς πολύ σημαντικό να γνωρίζουμε για όλες τις όψεις του συστήματος όχι μόνο τι νομοθετήθηκε (και να προσπαθούμε να καταλάβουμε τις πραγματικές προθέσεις του νομοθέτη), όχι μόνο τι από τα νομοθετημένα οδηγήθηκε σε εφαρμογή (και -ίσως πιο σημαδιακό- τι δεν οδηγήθηκε σε αυτή), αλλά και πώς εφαρμόστηκε από τα εκτελεστικά όργανα (σε αυτά ανήκουν -με τη θετική έννοια του όρου- και οι εκπαιδευτικοί) ό,τι τους είχε ανατεθεί.

Στην εισήγηση παρουσιάζονται παραδείγματα για το πώς, από άλλη οπτική γωνία, τα «μικρά» -πολύ περισσότερο από τα «μεγάλα»- επιτρέπουν:

- αισιόδοξες διαπιστώσεις (πόσο γρήγορα, π.χ., βελτιώθηκαν ορισμένες εκφάνσεις των εκπαιδευτικών μας πραγμάτων)

- απαισιόδοξες εκτιμήσεις (πόσο δύσκολα μεταβάλλονται ορισμένα αρνητικά χαρακτηριστικά του συστήματος)

- παρηγορητικές αποκαλύψεις (πόσο παλιά είναι ορισμένα από τα μειονεκτήματα που θεωρούνται αποτελέσματα σημερινών προσεγγίσεων)

Τέλος επισημαίνεται ότι τα «μικρά» παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία υφής, μεγεθών, και ο περιεχομένου: Από τις σημειώσεις ενός μαθητή στο βιβλίο του ως την ιστορία των εκπαιδευτηρίων μιας περιοχής - από την κάτοψη μιας σχολικής αίθουσας ως τις αναμνήσεις ενός γερο-δασκάλου. Ακριβώς, όμως, αυτή η ποικιλία -γοητευτική σε πρώτο επίπεδο επαφής- επιβάλλει να προσεγγίζονται με ιδιαίτερη προσοχή όταν χρησιμοποιούνται σε γενικές εκτιμήσεις, ώστε να μην εκτιμάται η εξαίρεση ως κανόνας, να μην εξάγονται αυθαίρετα συμπεράσματα, να μην εκλαμβάνεται το μέρος ως όλον.

Σύντομο Βιογραφικό Σημείωμα - Αλέξης Δημαράς

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1932.

Πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών και διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Λονδίνου.

Επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Διευθυντικό στέλεχος στη Σχολή Μωραΐτη στην Αθήνα, έχει διδάξει σε δευτεροβάθμια σχολεία (γενικά και επαγγελματικά) στην Ελλάδα και στην Αγγλία.

Διδάσκει στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Πολιτικής Επιστήμης και Κοινωνιολογίας του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Έχει γράψει μελέτες και βιβλία στον τομέα της ιστορίας της εκπαίδευσης στη Νεότερη Ελλάδα, από τα οποία το πιο γνωστό είναι το «Η Μεταρρύθμιση που δεν έγινε» (δύο τόμοι, Αθήνα 1973-74).

Πρώτος πρόεδρος (1996) του εποπτευόμενου από το ΥΠΕΠΘ, Κέντρου Εκπαιδευτικής Έρευνας, τοποθετήθηκε ξανά στη θέση αυτή την περίοδο 2000-2004.