«Η ιστορία της εκπαίδευσης  στο Νομό Χανίων  των δύο τελευταίων αιώνων αποτελεί αναπόσπαστο  κομμάτι της ιστορίας του νομού  συνυφασμένο  με την κοινωνική και πολιτιστική πορεία του, υλικό ανεξερεύνητο και αναξιοποίητο, κλεισμένο ερμητικά στα ερμάρια της αδιαφορίας, στους ογκώδεις φακέλους των κλειστών σχολείων. Μια ιστορία που αποκαλύπτει τους αγώνες και τις αγωνίες  πολλών γενεών , τα μαρτυρικά χρόνια της φτώχιας , της πείνας και των  πολεμικών γεγονότων , όπου δάσκαλοι και μαθητές  έδιναν την ψυχή τους  σε έναν αγώνα ιερό με έναν μόνο στόχο: την κατάκτηση της γνώσης  μέσα από τα ανυπέρβλητα εμπόδια και τις αντίξοες συνθήκες.

Η ιστορία της εκπαίδευσης στο νομό μας είναι ένα μεγάλο  κεφάλαιο που ζητά έρευνα, γνώση, προβολή και αξιοποίηση, μια συστηματική δουλειά χωρίς τη μιζέρια της επιφάνειας, αλλά με την ουσία της πράξης  και της επιστημονικότητας….»

  Με αυτό το απόσπασμα από ένα δημοσίευμα  τοπικής  εφημερίδας   (ΧΑΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ 19/09/2002)με τίτλο «ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΠΡΑΞΗ…» ανακοινώθηκε στην τοπική κοινωνία των Χανίων η απόφαση της Νομαρχίας για   συντήρηση και αποκατάσταση του  παλιού Διδακτηρίου του Σχολείου Νεροκούρου στο Δήμο Ελευθερίου Βενιζέλου  «…προκειμένου να στεγάσει τη λειτουργία  του Μουσείου Ιστορίας της Εκπαίδευσης στο Νομό Χανίων, απόφαση η οποία έδωσε σημαντική ώθηση στη δημιουργία του Μουσείου εξασφαλίζοντας το χώρο στέγασής του .

  Οι  προσπάθειες  μας για τη δημιουργία Σχολικού Μουσείου στο νομό μας  χρονολογούνται από το 1998, ενώ ιδέες για ύπαρξη τέτοιας μορφής Μουσείου υπήρξαν από πολύ παλιά όπως καταθέτουν παλιότεροι συνάδελφοι όμως παρέμειναν μονάχα ως ιδέες.  Θα προσπαθήσω λοιπόν  με αδρές γραμμές να σας  περιγράψω το χρονικό των ενεργειών που έχουν γίνει μέχρι σήμερα  στο Νομό Χανίων ,όπως τις βιώνουμε εμείς  για τη δημιουργία του Σχολικού Μουσείου που  πιστεύουμε  πλέον ότι αισίως  θα  εγκαινιάσει τη λειτουργία του με την πρώτη του περιοδική έκθεση στις 6 Μαΐου.

Η ιδέα για τη δημιουργία του  Μουσείου ξεκίνησε όταν από το 1998 οι δάσκαλοι  Δημήτρης Καρτσάκης  και Μαρία Δρακάκη , στο πλαίσιο  της εθελοντικής συνεργασίας τους  με  τοπική εφημερίδα των Χανίων άρχισαν να καταγράφουν  τις ιστορίες Δημοτικών σχολείων που έχουν κλείσει δημιουργώντας  τη στήλη «Ένα σχολείο…μια ιστορία».Η στήλη είχε τη φυσιογνωμία 4/σέλιδου ή 8/σέλιδου  αφιερώματος  που περιλάμβανε  κάθε φορά πληροφορίες για την ιστορία του διδακτηρίου , για  το χωριό και τα ιστορικά γεγονότα που σημάδεψαν την περιοχή και επέδρασαν στη ζωή του σχολείου,  για το μαθητικό δυναμικό , για  τους εκπαιδευτικούς που δίδαξαν, προφορικές μαρτυρίες παλιών μαθητών και δασκάλων , οπτικά ντοκουμέντα και γενικά καθετί που σχετίζεται με την τοπική ιστορία και είναι συνυφασμένο με την σχολική ζωή. Με αυτό τον τρόπο καταγράφηκαν  25 σχολεία του Ν. Χανίων Αξίζει να σημειωθεί ότι με την πάροδο του χρόνου  και ενώ οι εκπαιδευτικοί  επιμορφώνονταν στο Διδασκαλείο του Πανεπιστημίου Ρεθύμνου αλλά κυρίως στο πρόγραμμα ΜΕΛΙΝΑ-Εκπαίδευση και Πολιτισμός  γινόταν περισσότερο απαιτητικοί  στην έρευνά τους αξιοποιώντας τα αρχεία των Σχολείων όχι πια διαισθητικά αλλά στηριζόμενοι στην επιστημονική γνώση που αντλούσαν  από τα εργαστήρια του ΜΕΛΙΝΑ  και ιδιαίτερα από τα εργαστήρια της κ. Ρεπούση.  Επίσης άρχισαν να ασχολούνται με σχολεία της πόλης με ιστορικό ενδιαφέρον όπως  για παράδειγμα το 2ο της Βασίλισας που είναι το παλαιότερο σχολείο της πόλης  το 13ο , το 8ο  και άλλα που βέβαια η ιστορία τους λόγω της μεγάλης έκτασης δημοσιεύονταν περιληπτά.

  Ο πλούτος όμως των σχολείων που έχουν κλείσει  παρατημένος στο έλεος κάποιων ευαισθητοποιημένων πολιτιστικών συλλόγων ή ρομαντικών χωριανών που προσπαθούσαν να διαφυλάξουν  μαζί με τις σχολικές αναμνήσεις   τη σχολική περιουσία , η εικόνα της εγκατάλειψης και της καταστροφής πολύτιμης αξίας εγγράφων και βιβλίων  αλλά και απλών αντικειμένων της σχολικής ζωής οδήγησαν τους δύο δασκάλους στη σκέψη  να παρακινούν  τους Δήμους  σε κάθε δημοσίευμά τους για τη διαφύλαξη  της κινητής και ακίνητης περιουσίας  του σχολείου και αξιοποίηση των διδακτηρίων που εγκαταλείπονταν χωρίς μέλλον.  Έτσι άρχισε να μορφοποιείται το αίτημα για την εξεύρεση ενός χώρου κοντά στην πόλη , κατά προτίμηση παλιό σχολείο που θεωρήσαμε ότι είναι και ο φυσικός χώρος  για να στεγαστεί ένα Σχολικό  Μουσείο. Η πρόταση υποβλήθηκε ΣΤΙΣ 22/4/1998 ΣΤΗ Δ/ΝΣΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν. ΧΑΝΙΩΝ ΜΕ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ  ΣΤΑ ΓΡΑΦΕΙΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ , ΣΤΟ ΣΥΛΛΟΓΟ ΔΑΣΚΑΛΩΝ  ΚΑΙ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Ν.ΧΑΝΙΩΝ (ΑΡ. ΠΡΩΤ. 945) και ήταν η εξής :

  Ενώ ορόσημα στην πορεία για την εξεύρεση του χώρου για τη στέγαση του Μουσείου  ήταν τα εξής:

• Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΒΕΛΤΙΩΜΕΝΗ ΚΑΙ ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΥΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΣ ΣΤΗ ΔΗΠΕΧ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ ΣΤΙΣ 18/12/2000
• Η με αρ. 6/2001 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Ακρωτηρίου που αναφερόταν στην αποδοχή των στόχων ίδρυσης Μουσείου Σχολικής Ζωής και Εκπαιδευτικής Διάρκειας και η πρόταση για στέγαση στο Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Ελεήμονα ή στο Δ.Σ. Μουζουρά ή στο Δημοτικό κτήριο Στερνών(πρώην Σκουλά ή στο κτήριο «Μπεϊλίτικο» στα Κουνουπιδιανά
  
• Το έγγραφο της Νομαρχίας  (30/03/2001) μέσω της Δ/νσης Προγραμματισμού  και Διαχείρισης προγραμμάτων επενδύσεων προς τους όμορους Δήμους του Δήμου Χανίων για προτάσεις χώρων κατάλληλων για τη στέγαση του Μουσείου
• Το έγγραφο της Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης ν. Χανίων προς το ΥΠΕΠΘ στις 12/04/2002 (Α.Π.Φ.2/567) προς το ΥΠΕΠΘ με θέμα «Καταργημένα-κλειστά Σχολεία
• Η απόφαση του Νομάρχη Χανίων να διαθέσει ποσό από τον προϋπολογισμό της ανέγερσης νέου διδακτηρίου Νεροκούρου για την ανακατασκευή του παλιού με σκοπό τη στέγαση του Μουσείου (αρ. πρωτ. 13093/6-08/2002
• Η απόφαση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Χανίων (αρ.πρωτ. 7003-23/04/2003  για συγκρότηση  7/μελούς Συντονιστικής Επιτροπής για την εποπτεία , οργάνωση και υλοποίηση της ίδρυσης του Μουσείου Σχολικής Ζωής και Ιστορίας της Εκπαίδευσης

• ΡΟΖΑΚΗ ΠΑΥΛΟ, ΑΝΤΙΝΟΜΑΡΧΗ ΧΑΝΙΩΝ
  

• ΛΟΥΠΑΚΗ ΙΩΑΝΝΗ , Δ/ΝΤΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ  ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν. ΧΑΝΙΩΝ
  

• ΔΡΑΚΑΚΗ ΜΑΡΙΑ , ΔΑΣΚΑΛΑ, ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ 20ου ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΧΑΝΙΩΝ
  

• ΚΑΡΤΣΑΚΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟ, ΔΑΣΚΑΛΟ , ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ Δ.Σ. ΒΡΥΣΩΝ
  

• ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗ ΝΙΚΗ, ΔΙΚΗΓΟΡΟ, ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟ ΤΟΥ ΔΗΜ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ
  

• ΚΑΥΚΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ,ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ ΤΗΣ Δ/ΝΣΗΣ  ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΧΑΝΙΩΝ
  

• ΣΗΜΑΝΔΗΡΑΚΗ ΖΑΧΑΡΕΝΙΑ, ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ
  

  Η Επιτροπή    που  άρχισε να συνεδριάζει από το Μάιο του 2003  σε τακτά χρονικά διαστήματα   τηρώντας και πρακτικά σχεδίασε και υλοποίησε  τις παρακάτω δράσεις  για την ολοκλήρωση του έργου , τη συλλογή και καταγραφή υλικού, τη διαμόρφωση των χώρων  σύμφωνα με το σύγχρονο ρόλο του Μουσείου , την ευαισθητοποίηση του κοινού  για την ενίσχυση του έργου του Μουσείου:

ΔΕΛΤΙΑ ΤΥΠΟΥ  ΓΙΑ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΗ ΥΛΙΚΟΥ

• ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΣΤΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ
  

• ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥΣ ΤΟΥ Ν. ΧΑΝΙΩΝ
  

• ΠΕΡΙΟΔΕΙΕΣ  ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΣΦΑΚΙΩΝ, ΚΙΣΑΜΟΥ, ΚΥΔΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΙΔΡΥΣΗΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΤΟΠΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΥΛΙΚΟΥ
  

• ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΟ ICOM(ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ , ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ)
  

• ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΗ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΟ κ. ΜΥΡΤΩ ΚΟΝΤΟΜΥΤΑΚΗ
  

• ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΠΟΥ ΥΠΑΓΕΤΑΙ ΤΟ ΚΤΗΡΙΟ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ  ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ
  

• ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΥΛΙΚΟΥ ΑΠΟ ΣΧΟΛΕΙΑ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΛΕΙΣΕΙ
  

• ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ  ΣΤΟΥΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΕΣ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΤΟΥ Ν. ΧΑΝΙΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ ΣΤΟΝ ΤΟΠΙΚΟ ΤΥΠΟ  ΓΙΑ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ
  

• ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΗΣ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΩΣΤΕ ΝΑ ΥΠΑΡΞΕΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ
  

  Στόχος της Επιτροπής το Μουσείο να αποτελέσει ένα ζωντανό κύταρο  εκπαιδευτικής έρευνας και τεκμηρίωσης  στο νομό μας , με παράλληλες δράσεις , όπως τη δυνατότητα επίσκεψής τους από μαθητές και ερευνητές , τη συγγραφή  και υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων , τη συλλογή , μελέτη, καταγραφή  και αξιοποίηση του αρχειακού υλικού σχολείων που έχουν κλείσει, την εφαρμογή καινοτόμων δράσεων στα  σχολεία , τη διοργάνωση συνεδρίων και εκθέσεων  που σχετίζονται με θέματα εκπαίδευσης, αλλά και επιμορφωτικών ημερίδων  και σεμιναρίων με κυρίαρχο στόχο τη δια βίου εκπαίδευση, επιτακτικό αίτημα των καιρών μας.

  Η επισκευή του σχολείου ολοκληρώθηκε το 2003 και κατά τη διάρκεια εκπόνησης της μελέτης κατασκευάστηκαν με δαπάνη της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Χανίων αρχικός εξοπλισμός του Μουσείου ( πρώτες αρχειοθήκες) και συνεχίστηκαν  οι προσπάθειες για τη συλλογή υλικού.

  Τον Ιούλιο του 2004 ανατέθηκε από τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση στην Αναπτυξιακή ν.Χανίων η περαιτέρω συνέχεια της προσπάθειας. ( απόφαση βοηθού Νομάρχη /αρ.πρωτ. 12113-22/07/2004).

  Ακολούθως  η ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ Ν.ΧΑΝΙΩΝ  σε συνεργασία με τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση  συνέταξε κανονισμό λειτουργίας του Μουσείου περιγράφοντας τους στόχους και τη λειτουργία του , όρισε  νέα 7/μελή επιτροπή για την παρακολούθηση και υλοποίηση της προσπάθειας και εντατικοποίησε τις ενέργειες για συλλογή υλικών και παράλληλη ολοκλήρωση της μουσειολογικής μελέτης. Η Επιτροπή  αποτελείται από τους :

1.  Δρακάκη Μαρία , Δ/ντρια  του 20ου Δημοτικού Σχολείου 
   

2.  Καλογεράκη Ιωάννη , Σχολικό Σύμβουλο  Β/θμιας Εκπαίδευσης
   

3.  Καρτσάκη Δημήτρη , Δ/ντή Δημ. Σχολείου Βρυσών  Απ/νου
   

4.  Περουλάκη Κώστα, μέλος της Αναπτυξιακής Ν. Χανίων Α.Ε
   

5.  Πρωτοπαπαδάκη Κων/νο, πρόεδρο της Ένωσης Γονέων  Χανίων
   

6.  Σημανδηράκη Ζαχαρένια, Προϊσταμένη Ιστορικού Αρχείου Κρήτης 
   

7.  Χαριτάκη Στέλα , Δημοτικό Σύμβουλο  Δήμου Ελευθερίου Βενιζέλου
   

  Παράλληλα σε συνεργασία με τον ΟΑΔΥΚ εκπονήθηκε τεχνική μελέτη διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου του Μουσείου και κατασκευή συμπληρωματικών χώρων  η οποία και δημοπρατήθηκε. ( Το έργο ολοκληρώνεται εντός του Φεβρουαρίου).

  Η Αναπτυξιακή Ν. Χανίων στο διάστημα αυτό έχει απευθυνθεί σε επιστημονικά ιδρύματα ( Πανεπιστήμιο Κρήτης- Πανεπιστήμιο Αιγαίου, ICOM-Ελληνικό Τμήμα Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων),αλλά και σε δημόσιους φορείς ( ΟΣΚ,ΟΕΔΒ ,ΚΕΕ) επιδιώκοντας την επιστημονική και κάθε είδους στήριξη της προσπάθειας  η οποία σημειωτέον βρίσκει θετική απήχηση.

  Σήμερα έχει συγκεντρωθεί ικανοποιητικός όγκος υλικού από τα σχολεία του Ν. Χανίων ( ιδιαίτερα τα κλειστά ) σε συνεργασία με τους Δήμους του Ν. Χανίων και έχει δημιουργηθεί Σύλλογος Φίλων του Μουσείου Σχολικής Ζωής με σκοπούς υποστήριξης της περαιτέρω προσπάθειας της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης. Σε συνέπεια των παραπάνω κρίνεται ώριμη και αναγκαία πλέον η δημόσια έναρξη της λειτουργίας του Μουσείου με την πρώτη περιοδική του έκθεση  στις  6  Μαΐου που θα πλαισιωθεί  από ημερίδα –εκδήλωση αφιερωμένη στην Ιστορία της Εκπαίδευσης με θέμα : «Εκπαίδευση : Γέφυρες στο χώρο και το χρόνο»

  Ένα Μουσείο  ασφαλώς  δεν είναι εύκολο να γίνει από τη μία μέρα στην άλλη , όταν μάλιστα δημιουργείται με την προοπτική  να λειτουργήσει όχι απλά ως εκθετήριο αλλά ως ζωντανό κύτταρο   δράσης , έρευνας και τεκμηρίωσης . Το Μουσείο με το σύγχρονο ρόλο του πλέον οφείλει να είναι ανοιχτό  στην κοινωνία , να συνεργάζεται με το σχολείο και να δραστηριοποιεί την τοπική κοινωνία στη σύνδεση πολιτισμού και εκπαίδευσης.  Για να λειτουργήσει  αποτελεσματικά  και να έχει ενεργό δράση  που θα αγκαλιάζει  όλες τις ηλικίες    δεν μπορεί να στηρίζεται σε άτομα , σε μονάδες  αλλά σε δυνατές ομάδες με πολυφωνία και εμπειρία από διάφορους χώρους  ,σε προσπάθειες που θα συγκλίνουν  σε κοινούς στόχους  υπερνικώντας  σκοπέλους ανταγωνισμού,  ιεραρχίας , προκαταλήψεων  και όλων αυτών που ταλανίζουν τον τόπο μας και δεν αφήνουν τις ιδέες να γίνουν πράξη. Στην προσπάθεια της Νομαρχίας  για  σωστή λειτουργία του Μουσείου  Ιστορίας της Εκπαίδευσης  είναι σημαντικό να  ανταποκριθούν  οι φορείς του τόπου αλλά και όσο φυσικά πρόσωπα θα ήθελαν να  ενώσουν τις δυνάμεις τους σε ένα έργο που δεν θα έχει τέλος γιατί  μονάχα έτσι θα λειτουργήσει ως ζωντανός οργανισμός και   που προϋποθέτει πολλές ώρες εθελοντικής  απασχόλησης , ατέλειωτη  υπομονή και επιμονή προκειμένου να  διατηρήσει την  παιδευτική δύναμή του  και να μην ξεφύγει από τους στόχους του και υποβαθμιστεί. Για μας  τεράστια σημασία έχει η βιωσιμότητα του Μουσείου και αυτό